TG-TET Paper 2: Social Studies / సాంఘిక శాస్త్రం

తెలుగు: జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలోని పాండవుల గుట్ట మధ్యరాతియుగం (మెసోలిథిక్) నుండి చారిత్రక కాలం నాటి రాతి చిత్రాలు, జంతువుల వేట చిత్రాలకు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన పురావస్తు క్షేత్రం.

English: Pandavula Gutta in Jayashankar Bhupalpally district is a renowned prehistoric rock art site dating from Mesolithic to historic times with paintings of animals, hunting, and geometric signs.

తెలుగు: ఒప్పంద వ్యవసాయం ద్వారా రైతులకు తాము పండించిన పంటకు ముందస్తుగా నిర్ణయించిన మద్దతు ధర, కంపెనీల నుండి విత్తనాలు, ఎరువుల పెట్టుబడి సహాయం మరియు నిశ్చితమైన మార్కెట్ లభిస్తుంది.

English: Contract farming provides small farmers with assured buyers, predetermined minimum prices, and technical/input support, protecting them from market price volatility.

తెలుగు: కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని 'వ్యవసాయ ఖర్చులు మరియు ధరల కమిషన్' (CACP) సమగ్ర వ్యయాలను అంచనా వేసి కనీస మద్దతు ధరలను (MSP) కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫార్సు చేస్తుంది.

English: The Commission for Agricultural Costs and Prices (CACP) recommends MSPs for 22 mandated crops and fair and remunerative price (FRP) for sugarcane to the Cabinet Committee on Economic Affairs (CCEA).

తెలుగు: యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలోని భూదాన్ పోచంపల్లి 'ఇక్కత్' పట్టు మరియు కాటన్ చేనేత చీరలకు ప్రసిద్ధి. దీనికి 2004లో భౌగోళిక గుర్తింపు (GI ట్యాగ్) లభించింది.

English: Pochampally in Yadadri Bhuvanagiri district is globally famous for its Ikat tie-and-dye silk and cotton weaves, and it received a Geographical Indication (GI) tag in 2004.

తెలుగు: కాగితం మిల్లులలో సెల్యులోజ్ గుజ్జును తయారు చేయడానికి సుబాబుల్, యూకలిప్టస్ మరియు వెదురు కలపను రసాయన ప్రక్రియల ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.

English: Paper factories in Telangana (like Sirpur Paper Mills) utilize softwood such as Subabul, Bamboo, and Eucalyptus to extract cellulose fibers through chemical digestion (kraft pulping).

తెలుగు: వ్యక్తిగత వాహనాల విపరీత రద్దీ వల్ల వాయు కాలుష్యం, విషపూరిత పొగ, శబ్ద కాలుష్యం మరియు పౌరులలో శ్వాసకోశ, గుండె సంబంధిత రోగాలు పెరుగుతాయి.

English: Unregulated growth of private vehicles leads to extreme traffic congestion, noise pollution, high PM2.5 emissions, and acute respiratory health disorders.

తెలుగు: వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ముడిసరుకుగా ఉపయోగించుకునే పరిశ్రమలను వ్యవసాయాధారిత పరిశ్రమలు అంటారు. ఉదాహరణకు: చక్కెర మిల్లులు (చెరకు), నూలు మిల్లులు (పత్తి).

English: Agro-based industries use agricultural products as their basic raw material. Sugar mills (sugarcane) and textile mills (cotton) are classic agro-based industries.

తెలుగు: తెలంగాణలో పారిశ్రామిక వేగవంతమైన అభివృద్ధి కోసం స్వీయ-ధృవీకరణ ఆధారంగా 15 నుండి 30 రోజులలోపే సింగిల్ విండో ద్వారా అనుమతులు మంజూరు చేయడానికి TS-iPASS చట్టం రూపొందించబడింది.

English: TS-iPASS (2014) is a landmark legislation in Telangana providing time-bound single-window clearances within 15 to 30 days based on self-certification to boost industrial investment.

తెలుగు: ఇనుము-ఉక్కు పరిశ్రమలో ఉపయోగించే ముడిసరుకులు (ఇనుప ఖనిజం, బొగ్గు) బరువైనవి మరియు బరువు తగ్గే స్వభావం గలవి. కాబట్టి రవాణా ఖర్చు తగ్గించుకోవడానికి ముడిసరుకుల గనుల వద్దే వీటిని ఏర్పాటు చేస్తారు.

English: Iron and steel is a weight-losing heavy industry requiring bulky raw materials (iron ore, coal, flux), so plants are localized close to mineral deposits to minimize freight costs.

తెలుగు: విజ్ఞానాధారిత మరియు మేధోపరమైన సమాచార సాంకేతికత, శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, డేటా విశ్లేషణ వంటి రంగాలను సేవా రంగంలో 'నాల్గవ రంగం' (Quaternary Sector) గా పరిగణిస్తారు.

English: The Quaternary sector represents the knowledge-based part of the service economy, including R&D, software development, data analytics, and advanced financial consultancies.

తెలుగు: అసంఘటిత సేవా రంగంలోని కార్మికులకు చట్టబద్ధమైన కనీస వేతనాలు, పింఛను, ఈఎస్ఐ లేదా ఆరోగ్య బీమా వంటి సామాజిక భద్రతలు మరియు స్థిరమైన ఉద్యోగం ఉండవు.

English: Informal service workers suffer from precarious employment, zero provident fund/health insurance coverage, and exploitation without minimum wage enforcement.

తెలుగు: హైదరాబాద్ ఐటీ పరిశ్రమ తెలంగాణ స్థూల రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి (GSDP)ని పెంచడంలోనూ, సాఫ్ట్‌వేర్ సేవల ఎగుమతులు మరియు వేలాది ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగాల కల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

English: The IT/ITES industry in Telangana has been the engine of state economic growth, driving multi-billion dollar software exports and creating direct and indirect urban employment.

తెలుగు: వస్తుమార్పిడి పద్ధతిలో ఒకరి వద్ద ఉన్న వస్తువు మరొకరికి అవసరమై ఉండాలి మరియు ఇద్దరి కోరికలు పరస్పరం కలవాలి (కోరికల ద్వంద్వ పొందిక). ఇది చాలా అరుదుగా జరగడం వల్ల ద్రవ్యం అవసరమైంది.

English: The barter system required a 'double coincidence of wants'—both parties must desire what the other has. Money eliminated this bottleneck as a universal medium of exchange.

తెలుగు: డిమాండ్ డిపాజిట్లను ఖాతాదారుడు కోరిన వెంటనే చెక్కులు లేదా ఆన్‌లైన్ పేమెంట్ల ద్వారా నేరుగా ఇతరులకు బదిలీ చేయవచ్చు కాబట్టి వీటిని చలామణిలో ఉన్న ద్రవ్యంగా గుర్తిస్తారు.

English: Demand deposits can be withdrawn anytime by account holders and settled via cheques, debit cards, and electronic fund transfers, making them universally accepted as money.

తెలుగు: స్త్రీ నిధి అనేది తెలంగాణ ప్రభుత్వం మరియు స్వయం సహాయక సంఘాల సమాఖ్యల ఆధ్వర్యంలో మహిళల ఆర్థికాభివృద్ధి, వ్యాపారాల కోసం సులభంగా రుణాలు అందించే సహకార రుణ పరపతి సంస్థ.

English: Stree Nidhi Credit Cooperative Federation Ltd is promoted by SHG federations and the Government of Telangana to provide hassle-free micro-credit to rural and urban poor women.

తెలుగు: ఆర్థిక వ్యవస్థలో సాధారణ ధరల స్థాయి నిరంతరంగా పెరిగిపోయి, ప్రజల వద్ద ఉన్న ద్రవ్యం యొక్క కొనుగోలు శక్తి తగ్గడాన్ని 'ద్రవ్యోల్బణం' (Inflation) అంటారు.

English: Inflation is the sustained rise in the aggregate price level, which diminishes the purchasing power of money over time.

తెలుగు: సాధారణ ప్రజలు వినియోగించే నిత్యావసర సరుకులు మరియు సేవల రిటైల్ ధరల పెరుగుదలను మరియు తద్వారా జీవన వ్యయంలో వచ్చే మార్పులను CPI సూచిక ప్రతిబింబిస్తుంది.

English: CPI measures changes over time in the general level of retail prices of goods and services that a representative household acquires for consumption, serving as the benchmark for retail inflation and Dearness Allowance (DA).

తెలుగు: వ్యక్తులు లేదా సంస్థలు సంపాదించే ఆదాయంపై నేరుగా విధించే పన్నును 'ప్రత్యక్ష పన్ను' అంటారు (ఉదా: ఆదాయపు పన్ను). దీని భారాన్ని ఇతరులపైకి బదిలీ చేయడం సాధ్యం కాదు.

English: Direct taxes (like Income Tax and Corporate Tax) are levied directly on an individual's or company's earnings, and the tax incidence cannot be shifted to others.

తెలుగు: ఒక నిర్దిష్ట ఆర్థిక సంవత్సరంలో దేశ సరిహద్దుల లోపల ఉత్పత్తి చేయబడిన అన్ని అంతిమ వస్తువులు మరియు సేవల మొత్తం మార్కెట్ విలువను 'స్థూల దేశీయోత్పత్తి' (GDP) అంటారు.

English: GDP is the total market value of all final goods and services produced within the domestic territory of a nation during a specific accounting year, excluding intermediate inputs to avoid double counting.

తెలుగు: వ్యవసాయ రంగంలో పనికి అవసరమైన వారి కంటే ఎక్కువ మంది పనిచేస్తూ, కొందరిని పనిలో నుంచి తొలగించినా మొత్తం ఉత్పత్తిలో ఎటువంటి మార్పు రాని స్థితిని 'ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం' అంటారు.

English: Disguised (hidden) unemployment occurs when surplus labour is employed on a farm plot without adding any extra real output. If few workers leave, total production remains unchanged.

తెలుగు: మానవాభివృద్ధి సూచిక (HDI)ను మూడు ప్రధాన అంశాల ద్వారా గణిస్తారు: 1. దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్యవంతమైన జీవనం (ఆయుఃప్రమాణం), 2. జ్ఞానం/విద్యార్హత (సగటు మరియు ఆశించిన విద్యా సంవత్సరాలు), 3. గౌరవప్రదమైన జీవన ప్రమాణం (తలసరి ఆదాయం).

English: HDI is a composite geometric mean of normalized indices across three dimensions: Decent Standard of Living (GNI per capita), Long and Healthy Life (Life Expectancy at birth), and Knowledge (Mean and Expected years of schooling).

తెలుగు: పట్టణ ప్రాంతాల్లో ముఖ్యంగా బస్తీలు, మురికివాడల పేద ప్రజలకు ప్రాథమిక వైద్య చికిత్సలు, సుమారు 50+ రకాల ఉచిత ల్యాబ్ పరీక్షలు మరియు మందులను స్థానికంగానే అందించడానికి బస్తీ దవాఖానాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

English: Basti Dawakhanas were initiated in urban local bodies (especially GHMC) to offer accessible, quality outpatient care, basic diagnostics, and free essential drugs directly within poor urban localities.

తెలుగు: ప్రభుత్వ లేదా ఆరోగ్య బీమా సదుపాయం లేక, ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులలో వైద్యం మరియు మందుల కోసం ప్రజలు తమ స్వంత ఆదాయం లేదా అప్పు చేసి చెల్లించే వ్యయాన్ని OOPE అంటారు. ఇది అనేక కుటుంబాలను పేదరికంలోకి నెట్టివేస్తుంది.

English: Out-of-pocket expenditure is the direct outlay made by households for medical consultations, medicines, and hospitalization. High OOPE causes catastrophic health shocks and severe indebtedness.

తెలుగు: ఆరోగ్యశ్రీ పథకం ద్వారా పేద కుటుంబాలకు ఖరీదైన పెద్ద రోగాలు మరియు శస్త్రచికిత్సల కోసం నెట్‌వర్క్ ఆసుపత్రులలో నగదు రహిత (Cashless) సూపర్ స్పెషాలిటీ వైద్య సేవలను ప్రభుత్వం ఉచితంగా అందిస్తుంది.

English: Aarogyasri provides cashless quality healthcare to poor families for listed critical secondary and tertiary surgeries and inpatient therapies up to Rs. 10 Lakhs through network hospitals.

తెలుగు: తన సొంత దేశంలోనే కాకుండా ప్రపంచంలోని బహుళ దేశాలలో పరిశ్రమలను, కార్యాలయాలను మరియు సేవా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసి నియంత్రించే కంపెనీలను బహుళజాతి సంస్థలు (MNCs) అంటారు.

English: An MNC is an enterprise that operates in multiple countries, establishing assembly lines, offices, and supply chains globally to minimize production costs and access wider markets.

తెలుగు: ఇంటర్నెట్, కంప్యూటర్లు, ఉపగ్రహ ప్రసారాలు మరియు మొబైల్ టెలికమ్యూనికేషన్ రంగాల్లో వచ్చిన విప్లవాత్మక మార్పుల వల్ల ప్రపంచంలోని మార్కెట్లు, దేశాలు వేగంగా ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమయ్యాయి.

English: Rapid advancements in ICT, microchips, container shipping, and instantaneous electronic financial systems have integrated global markets into a seamless 24/7 interconnected economy.

తెలుగు: 1995లో స్థాపించబడిన ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) దేశాల మధ్య అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నిబంధనలను రూపొందించి, సుంకాలను తగ్గించి, స్వేచ్ఛాయుత మరియు న్యాయమైన వాణిజ్యానికి తోడ్పడుతుంది.

English: The WTO (established in 1995) sets and enforces rules for international commerce, resolving disputes, and reducing tariff and non-tariff trade barriers among member nations.

తెలుగు: అంత్యోదయ అన్న యోజన (AAY) క్రింద అత్యంత నిరుపేద కుటుంబాలకు ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) ద్వారా నెలకు 35 కిలోల ఆహార ధాన్యాలు రాయితీ ధరలతో లభిస్తాయి.

English: The NFSA guarantees 35 kg of subsidized foodgrains per month per household to Antyodaya Anna Yojana (the poorest of the poor) families through Fair Price Shops.

తెలుగు: కరువులు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు లేదా యుద్ధ సమయాల్లో దేశంలో ఆహార కొరత రాకుండా నివారించడానికి మరియు ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థకు నిరంతరం ధాన్యం అందించడానికి FCI బఫర్ స్టాక్ నిల్వలను నిర్వహిస్తుంది.

English: FCI procures wheat and rice at MSP and maintains buffer stocks to ensure food security during droughts/calamities and to supply the targeted public distribution system smoothly.

తెలుగు: సుస్థిర అభివృద్ధి అంటే పర్యావరణాన్ని ధ్వంసం చేయకుండా, భవిష్యత్ తరాల వారి హక్కులను కాపాడుతూ, ప్రస్తుత సమాజంలోని పేద-ధనిక భేదం లేకుండా అందరికీ వనరుల ఫలాలు సమానంగా అందేలా చేసే సమగ్ర అభివృద్ధి విధానం.

English: Sustainable development with equity (as highlighted by the Brundtland Commission and Indian environmental movements like Chipko and Narmada Bachao) emphasizes intergenerational justice, environmental preservation, and egalitarian access to natural resources.